herb dzielnicy z nazwą.png
                 
pl
pl
 
Szare Szeregi

Szare Szeregi

Na terenie obecnej Gminy Warszawa Białołęka istniały dwie drużyny harcerskie: Drużyna Ks. Józefa Poniatowskiego w Choszczówce oraz Drużyna im. Romualda Traugutta w Wiśniewie.

O drużynie Ks. Józefa Poniatowskiego w Choszczówce wiemy jedynie, że drużynowym był phm Władysław Krawczyk ps. "Korsarz", który w czasie Powstania Warszawskiego walczył w batalionie "Parasol" i został odznaczony Krzyżem Virtuti Militari V kl. oraz dwukrotnie Krzyżem Walecznych. Drużyna "Korsarza" działała od kwietnia 1943, głównym jej zadaniem było zabezpieczanie leśnych ćwiczeń zarówno hufca "TOM" jak i oddziałów AK.

Natomiast o drużynie im. Romualda Traugutta w Wiśniewie, która powstała wiosną 1941 roku wiemy znacznie więcej. Dzięki uprzejmości Pana Grzegorza Pastera - ówczesnego drużynowego jednego z zastępów - otrzymaliśmy kopię dokumentu wysłanego w roku 1982 do Komisji Historycznej Głównej Kwatery Związku Harcerstwa Polskiego w Warszawie. Dokument został napisany w celu wypełnienia białej karty historii "Szarych Szeregów" z terenów Wiśniewa. Z niewielkimi skrótami zamieszczamy poniżej odpis tego dokumentu.

Działalność drużyny im. Romualda Traugutta

Związek Harcerstwa Polskiego na terenie osiedla Wiśniewo wznowił swą działalność w warunkach konspiracyjnych wiosną 1941 r. w postaci zorganizowanej drużyny Szarych Szeregów, do której zostali zwerbowani chłopcy uczęszczający do filii Gimnazjum Ogólnokształcącego im. R. Traugutta zwanej Tajnymi Kompletami Gimnazjalnymi. Młodzież zrzeszona w drużynę Szarych Szeregów oraz Zawiszaków pochodziła z terenu pobliskich osiedli: Henrykowa, Piekiełka, Dąbrówki, Płud, Białołęki Dworskiej, wchodzących administracyjnie w rejon gm. Jabłonna powiatu warszawskiego.

Do tak wczesnego reaktywowania działalności ZHP na tym terenie przyczyniły się następujące okoliczności:

  1. Działająca na terenie Wiśniewa i okolic w latach 1935-39 drużyna ZHP prowadzona przez phm. Huttla Stanisława, a następnie przez phm. Marka Ostapowicza.
  2. Powstały w Wiśniewie w 1935 roku i bez przerwy działający do końca okupacji hitlerowskiej ośrodek "Macierzy Szkolnej" założony i prowadzony przez studentów a następnie absolwentów Uniwersytetu Warszawskiego Wojciecha i Antoniego Zawadzkich. W ośrodku tym podczas okupacji prowadzono:
    • tajne komplety Gimnazjum Ogólnokształcącego,
    • tajne nauczanie historii oraz języka polskiego,
    • Biblioteka Publiczna z zakonspirowanym działem książek zakazanych przez okupanta,
    • punkt kontaktowy oraz częściowo miejsce zbiórek zastępów harcerskich.
  3. Liczna grupa mieszkających na tym terenie oficerów i podoficerów Wojska Polskiego aktywnie włączających się do organizowania ruchu oporu w różnych środowiskach.

W takich okolicznościach wiosną 1941 roku z inicjatywy założyciela i kierownika Tajnego Gimnazjum Wojciecha Zawadzkiego, miejscowego lekarza dr Chojnowskiego działacza miejscowej komórki ZWZ oraz pchor. a następnie ppor. AK Jana Raczyńskiego ps. "Wiosna" działacza Szarych Szeregów na terenie Chotomowa i Legionowa - powstaje w Wiśniewie pierwszy zastęp szkoleniowy.

Cykl szkoleniowy zastępu obejmuje wiadomości przewidziane Programem ZHP dla uzyskania stopnia młodzika (prawo harcerskie, sygnalizacja Morse'a, znajomość węzłów, musztry) oraz podstawowe wiadomości dotyczące znajomości broni podstawowej - pistoletu, karabinu i granatu. Szkolenie prowadzili dojeżdżający z Legionowa dwaj podchorążowie o nieustalonych pseudonimach. Zastęp "szkoleniowy" został powołany w celu:

  • stworzenia bazy kadrowej do reaktywowania w rejonie Wiśniewa drużyny harcerskiej jako zaplecza młodzieżowego rozwijającej się na tym terenie organizacji zbrojnej,
  • odciążenia częściowego miejscowej organizacji ZWZ a później AK z obowiązku ubezpieczenia ośrodka w Wiśniewie prowadzącego tajne nauczanie i biblioteką konspiracyjną,
  • wykonywanie zadań wyznaczonych przez władze miejscowe ZWZ (AK) w zakresie służby pomocniczej.

Oprócz szkolenia odbywającego się w Wiśniewie w domu Zawadzkich przy ul. Weteranów 13 harcerze zastępu szkoleniowego dojeżdżali na wykłady do Legionowa (dom położony był w płd.-zach. części miasta w pobliżu torów kolejowych linii Warszawa-Nasielsk). Cykl szkoleniowy zastępu trwał od maja 1942 roku i zakończony został biegiem patrolowym w lasach Choszczówki. Uczestnicy biegu uzyskali stopień młodzika. Komisję organizacyjną biegu stanowili: dh Ludwik Szmicht ps. Rabczyk - przedstawiciel Hufca w Legionowie, dh Jan Raczyński ps. Wiosna - instruktor wyszkolenia oraz dwóch instruktorów o nieustalonych pseudonimach i nazwiskach.

W oparciu o nowopowstałą kadrę w maju 1942 roku w uzgodnieniu dh Rabczyka z przedstawicielem Chorągwi ZHP dh Studzińskim Gustawem ps. Powała, zastęp szkoleniowy przekształca się w drużynę. Powstają dalsze dwa zastępy "szkolne", w skład których wchodzą chłopcy z Tajnego Gimnazjum oraz jeden zastęp "pozaszkolny" - Zawiszacy skupiający chłopców z okolicznych osiedli. Funkcję drużynowego z nominacji Komendy Hufca obejmuje druh Jan Raczyński ps. Wiosna, zastęp szkolny I - dh Wiesław Kuszkowski ps. Trop, zastęp szkolny II - dh Antoni Gołębiowski ps. Skrzetuski, zastęp pozaszkolny "Zawiszacy" - dh Grzegorz Paster ps. Maciek.

Szkolenie zastępów I i II odbywało się w domu Zawadzkich w Wiśniewie, zastępu "Zawiszaków" - w Henrykowie przy ul. Modlińskiej 59. Zajęcia terenowe całej drużyny odbywały się w pobliskich lasach Choszczówki oraz Białołęki. Na program szkolenia zastępów I i II składały się zagadnienia harcerskie oraz wojskowe (mały sabotaż, dywersja, łączność, zapoznanie się z bronią), następnie zastęp "Zawiszaków" jako najmłodszy miał zagadnienia wojskowe znacznie ograniczone.

Od jesieni 1942 roku zastępowi oraz ich zastępcy jako kadra drużyny uczęszczali na kurs przygotowujący do egzaminu na stopień wywiadowcy. Wykłady prowadzili w dalszym ciągu instruktorzy dojeżdżający z Legionowa. Kurs obejmował poza programem ZHP zajęcia przewidziane dla "Bojowych Szkół". Egzamin w formie biegu patrolowego odbył się w czerwcu 1943 roku w lasach pasma Legionowo - Choszczówka. Stopień wywiadowczy uzyskali Wiesław Kuszkowski, Grzegorz Paster, Andrzej Tarasek, Antoni Gołębiowski.

Niezależnie od programu szkolenia i zajęć terenowych realizowanych wg poleceń Komendy Hufca "Szarych Szeregów" drużyna otrzymała szereg zadań od miejscowej jednostki AK. I tak do stałych zadań drużyny należało:

  • stała obserwacja i rejestracja dostaw odzieży dla Wermachtu do magazynów w Henrykowie (ul. Modlińska róg Mehofera). Zastępy prowadziły spisy wyładowywanych materiałów oraz numery rejestracyjne samochodów,
  • utrzymywanie dyżurów łączników do przenoszenia meldunków, rozkazów oraz informacji - przewożonych głównie w kierownikach rowerów,
  • transportowanie prasy konspiracyjnej "bibuły" z bazy na Bródnie przy ul. Poborzańskiej,
  • transportu i pomocy w organizowaniu punktów sanitarnych w rejonach ćwiczeń.

Ponadto drużyna brała udział w następujących akcjach:

  • Rozpoznanie terenu i zabezpieczenie alarmowe w czasie akcji zdobycia zapasów żywności z magazynów Fabryki Drożdży w Henrykowie,
  • Rozpoznanie i zabezpieczenie w podobnej akcji miejscowej AK z Fabryki L. Spiessa w Piekiełku (obecnie Tarchomińskie Zakłady Farmaceutyczne). Zdobyta żywność została przewieziona przez Wisłę do oddziałów partyzanckich w Puszczy Kampinowskiej.
  • Prowadzenie akcji propagandowych i małego sabotażu na linii kolejowej Warszawa Praga - Legionowo oraz kolejki wąskotorowej WKD Warszawa-Jabłonna. Do akcji takich należało naklejanie ulotek, malowanie haseł w wagonach i na dworcach, uszkadzanie połączeń hamulcowych wagonów towarowych itp.

W ramach przygotowania miejscowych oddziałów AK do operacji "Burza" drużyna otrzymała zadanie włączenia się do akcji zbrojnej jako służba pomocnicza. Rejon i termin został uzależniony od przebiegu działań miejscowych oddziałów AK. Założone planem zgrupowanie jednostek AK w lasach Choszczówki w celu uderzenia na koszary hitlerowskie w Legionowie zostało poważnie zdezorganizowane przez masowe aresztowania oraz łapanki żandarmerii polowej przeprowadzane na naszym terenie w momencie wybuchu Powstania Warszawskiego. Spowodowało to lukę w funkcjonowaniu łączności pomiędzy oddziałami. Z tej przyczyny drużyna nasza zgromadzona w Wiśniewie nie otrzymała rozkazu do dalszych działań. W takiej sytuacji część zastępów I i II oraz zastępu "Zawiszaków" na własną rękę udały się w okolice Golędzinowa z zamiarem przedostania się do walczącej Warszawy. Na przedpolach stolicy napotkano zgrupowanie Niemców oraz "własowców", co uniemożliwiło realizację zamiaru. Po powrocie zastępy rozproszyły się z zachowaniem gotowości do zbiórki alarmowej. W początkach września cała ludność naszych okolic została wysiedlona w kierunku Jabłonna - Rajszew za Wisłę, co całkowicie uniemożliwiło kontakty poszczególnych członków naszej drużyny.

W oparciu o kadrę harcerską drużyny "Szarych Szeregów" okresu okupacji zaraz po Wyzwoleniu i powrocie mieszkańców z wysiedlenia drużyna nasza została reaktywowana jako 135 MDH w Płudach podległa Komendzie Hufca w Legionowie i Chorągwi Mazowieckiej ZHP.

Istnienie i działalność drużyny harcerskiej "Szarych Szeregów" w Wiśniewie podczas okupacji potwierdza w swojej książce p.t. "Warszawskie ciuchcie" znany działacz KPP, PPR i PZPR Symeon Surgiewicz.

Na załączonej liście członków drużyny wymieniono tylko te nazwiska harcerzy, które po przeszło 40 latach zdołali ustalić piszący ten zarys historyczny. Z uwagi na tak odległy okres czasu nie udało się odtworzyć ani pseudonimów ani nazwisk ok. 10 członków naszej drużyny.

Zarys historii drużyny męskiej "Szarych Szeregów"
im. Romualda Traugutta w Wiśniewie opracowali:

Wiesław Kuszkowski
płk dypl. Remigiusz Surgiewicz
dr inż. Leszek Pawłowski
Grzegorz Paster
płk dr hab. Witold Lisowski

Skład osobowy zastępów drużyny "Szarych Szeregów"
im. R.Traugutta w Wiśniewie w okresie 1941-45

Zastęp I gimnazjalny 
Habes Zdzisław ps. Cis 1929r.
Rajchert Edward ps. Bim 1929r.
Morawski Janusz ps. Tuz 1929r.
Mielczarski Andrzej ps. Roch 1928r.
Ołdakowski Szczepan   ps. Gawra 1929r.
Śmietański Henryk ps. Granat   1929r.
NN ps. Muza ?
NN ps. Pik ?
  Zastęp II gimnazjalny 
Bieńkowski Sylwester   ps. Wyga   1928r.
Pełczyński Wojciech ps. Alan 1929r.
Fryska Sylwester ps. Puk 1928r.
Kowalski Ludwik ps. Aga 1929r.
Błażejewski Jan ps. Gazda 1929r.
Jamro Jerzy ps. Vis 1928r.
NN ps. Balon ?
 
Zastęp szkoleniowy 
Gołębiowski Antoni ps. Skrzetuski   1928r.
Koźmiński Michał ps. Longinus 1928r.
Kuszkowski Wiesław ps. Trop 1929r.
Majerowski Stanisław   ps. Bajan 1928r.
Paster Grzegorz ps. Maciek 1929r.
Tarasek Andrzej ps. Wilk 1929r.
Bukowski Jan ps. Kusza 1929r.
Pawłowski Leszek ps. Lech 1930r.
NN ps. Kmicic ?
  Zastęp III "Zawiszacy" 
Borkowski Wacław ps. Ryś 1930r.
Gołąbek Dariusz ps. Łoś 1930r.
Lisowski Witold ps. Prosty   1931r.
Surgiewicz Remigiusz   ps. Żbik 1931r.
Krzysztofik Jerzy ps. Dzik 1930r.
Figauzer Edward ps. Sęp 1930r.
Stalinkiewicz Henryk ps. Nowy 1930r.
NN ps. Orzeł ?
NN ps. Mewa ?
 
Stwierdzamy, że wyżej wymienieni harcerze są nam znani osobiście i wchodzili w skład drużyny męskiej "Szarych Szeregów" im. R. Traugutta w Wiśniewie w okresie okupacji hitlerowskiej 1941-1945 roku.
  1. Jan Raczyński ps. Wiosna ppor AK
  2. Wiesław Kuszkowski ps. Trop
  3. płk dypl. Remigiusz Surgiewicz
  4. dr inż. Leszek Pawłowski
  5. płk dr hab. Witold Lisowski
  6. Grzegorz Paster
  7. Studziński Gustaw - b. Komendant Chorągwi Maz. "Szarych Szeregów"

(podpisy i adresy zamieszkania)

Wyślij link mailem
Pdf
Drukuj
Powrót
Wypowiedz się
Urząd Dzielnicy Białołęka, m.st. Warszawy
03-122 Warszawa, ul.Modlińska 197
Telefon: 22 44 38 400
Stronę odwiedziło osób:
18100044
bo_logo_baner.png
ban-konsultacje.jpg
inicjatywa baner wysuwany1.jpg
ban-mapa.jpg
ban-kontakt.jpg
ban-19115.jpg
ban-bip.jpg
rodo1.png
koronawirus działania warszawy.png
ban-facebook.jpg
ban-youtube.jpg
ban-instagram.jpg